[Rah-ı Yar]

Abdest

Abdestin Mahiyeti
136- Abdest belli organları usulüne göre yıkamaktan ve meshetmekten ibaret bir temizliktir, bir ibadet ve itaattır. Abdeste, güzel oluşundan ve temizliğe yardımcı olmasından dolayı "Vuzu" adı verilmiştir. Abdestin manevî birçok faydaları ve sevabları olduğu gibi, maddî olarak da pek çok yararları vardır. Vakit vakit âbdest alan bir Müslüman temizliğe riayet etmiş, temizliği alışkanlık haline getirerek kendisini, birçok hastalıklara sebebiyet verecek kirli hallerden korumuş olur.
"Abdest üzerine abdest, nur üzerine nurdur." buyrulmuştur. Bir hadisi şerif de şu anlamdadır: ( ﻣَﻦْ ﺗَﻮَﺿَّﺎٔ ﻛَﻤَﺎ اُﻣِﺮَ ﻏَﻔِﺮَ ﻟَﻪُ ﻣَﺎﺗَﻘَﺪَّمَ ﻣِﻦْ ذَﻧْﺒِﻪِ ) "Her kim emrolunduğu gibi abdest alır ve emrolunduğu şekilde namaz kılarsa, geçmiş günahlan bağışlanır."
137- Namaz gibi bir kısım din görevlerini yerine getirmek için abdest almaya gerek vardır. Bu görevlerden her birinin yapılması, abdestin bir sebebidir. Abdestsiz bir kimse namaz kılamaz, tavaf edemez, bir mahfaza içinde olmaksızın Kur'an'ı tutamaz, Kur'anın tam bir ayetinin veya bir kısmının yazılı bulunduğu bir levhaya el süremez. Bunları yapmak haramdır. Fakat Kur'an-ı Kerimi ezber olarak veya karşıdan mushaf'a bakarak abdestsiz okuyabilir. Aklı olan ve büluğ çağına eren ve suyu kullanmaya gücü yeten her Müslüman, gerektiği zaman abdest almakla yükümlüdür.

[Rah-ı Yar]

Abdestin Farzları

138- Abdestin farzları dörttür: Yüzü bir kez su ile yıkamak, iki eli dirseklerle beraber bir kez yıkamak, her iki ayağı topuklarla beraber bir kez yıkamak ve başın dörtte birini ıslak bir elle ve kullanılmadık temiz bir su yaşlığı ile bir kez silmek (meshetmek)tir. Şöyle ki:
Yüz denilen organ, iki kulak memesi, arasındaki yer ile alnın saç biten yerinden çene altına kadar olan kısımdır. Kulaklarla sakal arasında bulunan kılsız kısımlar da yüzden sayılır. İşte yüz denilen bütün bu kısmı su ile bir kere yıkamak farzdır.
Sakal sık olunca, onun üstünü yıkamak yeterlidir, altındaki deriyi yıkamak gerekmez. Fakat sakal seyrek olunca, altındaki deri kısımları da yıkamak gerekir.
Dirseklere gelince, bunlana "Mirfak" denir. Elleri dirseklerle beraber yıkamak farz ise de, dirseklerden daha yukarısını yıkamak zorunluğu yoktur. Ayakların iki taraflarında bulunan ve "Topuk" denilen şişkin kısımları da yıkamak gerekir. Fakat bunların yukarısını yıkamak gerekmez.
Başa meshe gelince: Alından arkaya doğru başın ön kısmına meshedilmesi daha faziletlidir. Meshedilen yer iki kulağın üstüdür. Bu kısımdaki saçların üzerine meshedilmesi yeterlidir. Fakat bu kısımdan aşağıya sarkan saçların üzerine meshedilmesi, başın üstünde topak olsalar dahi, yeterli olmaz.
(Malikî ve Hanbelîlere göre, başın tamamını meshetmek vacibdir. Şafiîlere göre en az bir parmak mesih yeterlidir.)

[Rah-ı Yar]

Abdestin Sünnetleri

139- Abdestin başlıca sünnetleri şunlardır:
1) Abdeste başlarken önce temiz olan elleri bileklere kadar yıkamak. Temiz olmayan elleri önce yıkamak ise farzdır. Böylece diğer organlar kirlenmiş olmaz.
2) Abdeste "Eûzü Besmele" ile başlamak. Abdest arasında okunacak Besmele ile bu sünnet yerine getirilmiş olmaz.
(Hanbelîlere göre, abdestin başlangıcında Besmele okumak vacibdir; kasden terk edilirse, abdest batıl olur. Yanılarak veya bilmeyerek terk edilmesi abdesti geçersiz kılmaz.)
3) Niyet etmek: Abdesti, namaz kılmaya veya abdestsizliği gidermeye veya Yüce Allah'ın emrini yerine getirmeye niyet ederek almak.
Niyet kalb ile olur, Dil ile "Niyet ettim Allah rızası için abdest almaya" denilmesi güzel görülmüştür. Niyetin vakti, elleri veya yüzü yıkamaya başlama zamanıdır.
(Malikîlerle Şafilere göre, abdestin başında niyet etmek farzdır. Hanbelîlere göre de, niyet abdestin sıhhatının şartıdır.)
4) Mazmaza (ağıza su vermek) ve istinşak (buruna şu çekmek). Şöyle ki: Elleri yıkadıktan sonra önce üç kez ağıza dolusunca su alınır ki, buna "Mazmaza" denir. Sonra üç kez de burnun yumuşağına kadar gidecek şekilde burnuna su verilir ve sümkürülür. Buna da "İstinşak" denir. Her su verişte su yenilenir. Bunları yapmakla hem ağzın, hem de burnun içi yıkanmış ve kullanılacak suyun tadı ve kokusu anlaşılmış olur.
5) Mazmaza ve istinşakı aşırı derecede yapmak. Şöyle ki: Mazmazada su, boğaza kadar iner. İstinşakta su, burnun katı yerine kadar çıkanlır. Fakat oruçlu olanlar mazmaza ve istinşakı böyle aşırı yapmazlar.
6) Misvâk kullanmak. Şöyle ki: Misvâk, arak denilen ağacın dalından yapılan ve dişleri temizlemek için kullanılan bir fırçadır. Böyle lifleri olan diğer ağaç dallarından da yapılabilir. Misvâk, parmak kalınlığında ve bir karış boyunda olmalıdır. Sağ ele alınır ve serçe parmağının üstünden geçirilir, baş parmak ve işaret parmağı ile tutularak ıslak olan ağzın sağ tarafından enine olarak dişler fırçalanır. Bunun kullanılması oruca zarar vermez.
Misvâkın pek çok yararları ve sevabı vardır. Dişleri temizler, ağız kokusunu giderir, sağlığa yararlı olur. Bir hadis-i şerifte: "Misvâk, ağzı, temizleyici ve Rabbin rızasını kazandırıcıdır," buyrulmuştur. Diğer bir hadis-i şerifde de: "Eğer ümmetime güçlük vermeyecek olsaydım, her abdest için misvâk kullanmalarını onlara emrederdim," buyrulmuştur.
Misvâk bulunmaz veya kullanıldığında dişleri kanatırsa, onun yerine parmak kulanılabilir. Şöyle ki: Baş parmak ağzın sağ tarafına, şehadet parmağı da sol tarafına salınarak üst ve alt dişler ovalanır. Misvâk kullanmak yalnız namazlara özgü değildir, kullanılması her zaman iyidir; çünkü temizliğe yardımcıdır. Kıl fırçalarla yapılan diş temizlemelerine de üstünlüğü vardır.
Kadınlar oruçlu olmadıkları zaman çiğnedikleri sakız misvâk yerine geçer.
7) Sıra gözetmek: Abdest alırken önce yüz, sonra kollar yıkanır. Bundan sonra başa meshedilir ve arkasından da ayaklar yıkanır. Ayaklarda mest varsa, mestlerin üzeri meshedilir. Bu şekilde sıra gözetilmezse, yine abdest sahih olur, ancak sünnete uyulmuş olmaz.
(Şafiî ve Hanbelîlere göre, abdest alırken bu sıraya uymak farzdır.)
8) Abdeste sağ tarafdan başlamak: Sağ kol, sol koldan önce ve sağ ayak sol ayakdan önce yıkanır. Sağ taraf daha şerefli olduğu için böyle yapılır.
9) Abdest organlarını üçer kez yıkamak. Bunlardan biri farz, diğer ikisi sünnettir. Üçten fazla veya üçten az yıkamak sünnete aykırıdır. Şüphe sebebiyle veya su azlığı dolayısıyla bu sayılar azaltılıp çoğaltılabilir.
10) Elleri ve ayakları yıkamaya başlarken parmak uçlarından başlanır.
11) Eller ve ayaklar yıkanırken parmakların arasını yoklayıp yıkamak (hilallamak): El parmakları birbirine sokularak, ayak parmakları da el parmaklarından biri ile yapılır. Sol elin serçe parmağı ile sağ ayağın altından ve serçe parmağın arasından hilallamaya başlayarak sıra ile sol ayağın serçe parmağında sona erdirilmesi iyidir. Parmakları akarsuya koymak da hilallama yerine geçer.
12) Abdest suyunu, bıyıkların ve kaşların altlarına ve yüzün çevresinden sarkmış bulunan fazla kıllara eriştirmek.
13) Sakalın çeneden aşağıya uzamış kısmını meshetmek ve sık olan sakalı bir avuç su ile alt tarafından el parmakları ile hilallemek. Bu, iki İmama göredir; İmamı Azam'a göre müstahabdır.
14) Başın tamamını bir su ile meshetmek. Buna "Kaplama Mesih" denir. Sünnet üzere kaplama mesih şöyle yapılır: Her iki el tamamen ıslatılır. Sonra bu iki elin başparmakları ile işaret parmaklarından sonra gelen üç parmak birbirine bitiştirilir. Bu ellerin ayaları yukarı kaldırılıp o bitişik parmaklar uç uca gelmek üzere birbirine yaklaştırılır.
Böylece bitişik halde olan iki elin parmakları başın ön tarafından enseye kadar çekilir. Sonra ellerin ayaları başın iki tarafına yapıştırılarak ense tarafından başın önüne kadar çekilir. Sonra ellerin ayaları başın iki tarafına yapıştırılarak ense tarafından başın önüne kadar çekilir. Böylece bütün başın meshi bitmiş olur. Sonra başa değdirilmeyen baş parmakların içi ile kulakların dışları ve şehadet parmakları ile de kulakların içleri meshedilir. Parmakların arkaları ile de boyun meshedilir. Bununla beraber başın her tarafı istenildiği bir şekilde meshedilebilir.
(Şafiîlere göre, meshi üç kez tekrarlamak sünnettir.)
15) Kulakları meshetmek. Bu mesih bir su ile yapılabileceği gibi yukarıda bildirildiği şekilde de yapılabilir. Serçe parmaklarını kulak deliklerine sokarak kımıldatmalıdır.
(Hanbelîlere göre, kulakları ve içlerini meshetmek farzdır; çünkü bunlar da baş kısmına dahildir.
16) Boynu meshetmek: Başı ve kulakları meshettikten sonra, iki elin arkaları ile ve üçer parmakla, yeni bir suya gerek kalmaksızın boyun meshedilir. Boğazı meshetmek bid'attır.
17) Abdest organlarını, üzerlerine dökülen su ile iyice ovmak.
18) Abdest organlarını, arada kesinti yapmadan yıkamak. Bir organ henüz kurumadan diğerini yıkamaya geçmek. Buna "Vilâ" denir. Havanın sıcaklığı sebebiyle yıkanan organın hemen kuruması vilâya engel değildir.
Bazı alimlere göre vilâ: Abdest alırken araya başka bir iş sokmamaktır.
(Malikîlerle Hanbelîlere göre, abdest organları yıkanırken hemen birbiri ardından yıkanmaları ve araya başka bir iş sokulmaması farzdır.)

[Rah-ı Yar]

Abdestin Edebleri

140- Abdestin birçok edebleri vardır. Başlıcaları şunlardır:
1) Henüz vakit girmemişken abdest alıp namaza hazır bulunmak. Ancak özür sahibleri abdestlerini vakit girdikten sonra alırlar.
2) Kıbleye yönelerek abdest almak.
3) Abdest sularının elbiseye sıçramaması için, yüksek bir yerde durmak.
4) Abdest için başkasından yardım istememek. Ancak bir özür sebebi ile başkasından yardım istemelidir. Başkasının kendi arzusu ile abdest suyunu hazırlaması veya abdest alana su dökmesi edebe aykırı olmaz.
5) Abdest alma sırasında zaruret olmadıkça dünya lâkırdısı yapmamak.
6) Abdestin başından sonuna kadar niyeti unutmayıp kalbde tutmak ve her organı abdest niyeti ile yıkarken Besmele çekmek ve dua etmek, Salât ve selâm getirmek.
7) Elleri yıkarken dar olmayan yüzükleri oynatmak. Eğer yüzük dar ise, muhakkak surette yüzükleri oynatıp altına su geçmesini sağlamak gerekir.
8) Abdest alırken ağıza ve buruna sağ el ile su vermek ve sol el ile sümkürmek.
9) Yüzü yıkarken göz pınarlarını yoklamak, abdest suyunu dirseklerin ve topukların yukarlarına eriştirmek.
10) Abdest için yeterinden fazla su harcamamak. Organlardan su damlamayacak kadar da kısıntı yapmamak. Deniz kenarında bulunulsa bile, gereksiz su harcamak kerahet olur.
11) Abdest suyu güneşte ısıtılmış olmamalıdır.
12) Abdest için toprak ibrik kullanmak ve bunu sol tarafta bulundurmak. Kullanırken de, ağzından değil, kulpundan tutmak ve ibriği kendine özel yapmamak. Desteyi boş bırakmayıp diğer bir abdest için dolu bulundurmak.
13) Abdest tamamlanınca kıbleye karşı şehadet kelimelerini okumak. Bir hadis-i şerifin anlamı şöyle: "Sizden biriniz abdest alır da, abdestini noksansız tamamlar ve sonra:
"Şahidlik ederim ki, Yüce Allah'dan başka ibadet edilecek varlık yoktur; Hazret-i Muhammed de O'nun kulu ve Resûlüdur; derse ona cennetin sekiz kapısı açılır. Artık dilediği kapıdan cennete girer."
14) Artan abdest suyundan ayakta kıbleye karşı biraz içip:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ اﺟْﻌَﻠْﻨِﻰ ﻣِﻦَ اﻟﺘَّﻮَّاﺑِﻴﻦَ وَاﺟْﻌَﻠْﻨِﻰ ﻣِﻦَ اْﻟﻤُﺘَﻄَﻬِﺮِّﻳﻦَ
"Ya Rabbî! Beni, her günah işledikçe tevbe eden ve günahdan kaçınıp tertemiz bulunan iyi kullarından et," diye dua etmek.
Şöyle de dua edilebilir:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ اَﺷْﻔِﻨِﻰ ﺷِﻔَﺎﺋِﻚَ وَدَاوِﻧِﻰ ﺑِﺪَوَاﺋِﻚَ وَاْﻋﺼِﻤْﻨِﻰ ﻣِﻦَ اْﻟﻮَﻫَﻞِ وَاْﻟﺎَﻣْﺮاضِ وَاْﻟﺎَوْﺟَﺎعِ
"Allah"ım! Senin şifanla beni şifalandır, senin ilâcınla beni tedavi et. Beni korkudan, hastalıklardan ve ağrılardan koru."
15) Abdestin sonunda bir veya birkaç defa "Kadir" sûresini okumak,
16) Abdest aldıktan sonra, eğer kerahet vakti değilse, iki rekât namaz kılmak. Bu saydıklarımız, din ve sağlık yönünden çok yararlı oldukları için abdestin edebleri olmuşlardır. Abdestin sünnet ve edeblerine aykırı olan şeyler ya tahrimen, ya da tenzihen mekruhtur.

[Rah-ı Yar]

Abdestin Duaları

141- Abdeste ait önceki alimlerden zamanımıza kadar gelmiş dualar vardır. Her abdest uzvu yıkanırken onunla ilgili uygun bir dua okunur. Bunlar okunmasa da, yine abdest tamam olur; fakat okunmaları iyidir. Şöyleki:
1) Abdest alacak kimse, abdeste başlarken "Eûzü ve Besmele" çektikten sonra:
اَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ اﻟَّﺬِى ﺟَﻌَﻞَ اْﻟﻤَﺎءَ ﻃَﻬُﻮرًا وَﺟَﻌَﻞَ اْﻟﺎِﺳْﻠﺎَمَ ﻧُﻮرًا
"Yüce Allah'a hamd olsun ki, suyu temizleyici ve İslâmı nur yapmıştır," der.
2) Ağzına su alırken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ اَﺳْﻘِﻨِﻰ ﻣِﻦْ ﺣَﻮْضِ ﻧَﺒِﻴِّﻚَ ﻛَﺎْﺳًﺎ
"Allah'ım! Peygamberinin Kevser Havuzundan bana öyle bir kâse içir ki, ondan sonra asla susamayayım," der.
3) Burnuna su verirken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻟﺎَ ﺗَﺤْﺮِﻣْﻨِﻰ رَاﻳِﺤَﺔَ ﻧَﻌِﻴﻤِﻚَ وَﺟِﻨَﺎﻧِﻚَ
"Allah'ım! Beni nimetlerinin ve cennetlerinin güzel kokularından mahrum etme," der.
4) Yüzünü yıkarken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﺑَﻴِّﺾْ وَﺟْﻬِﻰَ ﺑِﻨُﻮرِكَ ﻳَﻮْمَ ﺗَﺒْﻴَﺾُّ وُﺟُﻮهٌ وَﺗَﺴْﻮَدُّ وُﺟُﻮهٌ
"Allah'ım! Bazı yüzlerin aklanacağı ve bazı yüzlerin kararacağı günde benim yüzümü ak yap," der.
5) Sağ kolunu yıkarken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ اَﻋْﻄِﻨِﻰ ﻛِﺘَﺎﺑِﻰ ﺑِﻴَﻤِﻴﻨِﻰ وَﺣَﺎﺳِﺒْﻨِﻰ ﺣِﺴَﺎﺑًﺎ ﻳَﺴِﻴﺮًا
"Allah'ım! Kitabımı sağ elime ver ve benim hesabımı kolay yap," der.
6) Sol kolunu yıkırken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻟَﺎ ﺗُﻌْﻄِﻨِﻰ ﻛِﺘَﺒِﻰ ﺑِﺸِﻤَﺎﻟِﻰ وَﻟﺎَ ﻣِﻦْ وَرَﺋِﻈَﻬْﺮِى وَﻟﺎَ ﺗُﺤَﺎﺳِﺒْﻨِﻰ ﺣِﺴَﺎَﺑًﺎ ﺷَﺪِﻳﺪًا
"Allah'ım! Benim kitabımı soldan ve arka tarafımdan verme ve beni zor bir hesaba çekme," der.
7) Başını meshederken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻏَﺸِّﻨِﻰ ﺑِﺮَﺣْﻤَﺘِﻚَ وَاَﻧْﺰِلْ ﻋَﻠَﻰَّ ﻣِﻦْ ﺑَﺮَﻛَﺎﺗِﻚَ
"Allah'ım! Beni rahmetinin içine koy, üzerime de bereketlerinden indir,"der.
8) Kulaklarını meshederken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ اﺟْﻌَﻠْﻨِﻰ ﻣِﻦَ اﻟَّﺬِﻳﻦَ ﻳَﺴْﺘَﻤِﻌُﻮنَ اْﻟﻘَﻮْلَ ﻓَﻴَﺘَّﺒِﻌُﻮنَ اَﺣْﺴَﻨَﻪُ
"Allah'ım! Beni, hak sözü işitip dc onun en güzeline uyanlardan yap,"der.
9) Boynunu meshederken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ اَﻋْﺘِﻖْ رَﻗَﺒَﺘِﻰ ﻣِﻦَ اﻟﻨَّﺎرِ
"Allah'ım! Bedenimi cehennem ateşinden azad et," der.
10) Ayaklarını yıkarken:
اَﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﺛَﺒِّﺖْ ﻗَﺪَﻣَﻰَّ ﻋَﻠَﻰ اﻟﺼِّﺮَاطِ ﻳَﻮْمَ ﺗَﺰَلُّ ﻓِﻴﻪِ اْﻟﺎَﻗْﺪَامُ
"Allah'ım! Birtakım ayakların kayacağı günde, ayaklarımı Sırat köprüsü üzerinde sabit kıl," der.