[SAVUNANADAM]

MGF Edebiyat Defteri
4 Ciltlik Deyimler Sözlüğü

-A-

Abacı kebeci : Olur olmaz kimseler,ne olduğu belirsiz kişiler

Abanmak : Birine yük olmak,onun sırtından geçinmek

Acemilik etmek : Düşüncesizce hareket etmek

Açık bono vermek : Bir kimseye,istediği gibi davranma yetkisi vermek

Adama benzemek : Düzelmek,göze hoş görünmek

Af buyurunuz : Özür dilemeyi ifade eden bir deyim

Agop'un kazı gibi yutmak : Önüne konulan her yemeği çabuk yemek

Ağız gevşekliği : Sır tutmak hali

Ah edip eh işitmek : Daima feryat etmek

Ak sakaldan yok sakala gelmek : Çok yaşlanmak

Alavere dalavere,Kürt Mehmet nöbete : Bir işte bütün yükü, sorumluluğu yetersiz kişiye bırakma durumunda söylenir.

Allah hakkı için : Doğruyu söylemesi istenen kimseye verilen söz

Amma da yaptın : Olmayacak bir şey söyledin anlamında.

Arabayı düze çıkartmak : Sonunda işini kolaylaştırmak

Astarı yüzünden pahalı : Gerçek değerinden fazlaya mal olmak

Aşüftelik etmek : Hafif ve işveli davranmak

Atma Recep din kardeşiyiz : Biz birbirimizin ne olduğunu biliriz' anlamında kullanılır.

Ayvaz kasap hepsi bir hesap : Hepsi aynı hesaba geliyor anlamında.

Azrail olmak : Çok korkulu ve zorba olmak



-B-

Baba,baba değil iskele babası : Saygı duyulmayan,hayırsız baba

Başına feleğin tokmağı inmek : Bir felakete uğramak

Bela aramak : Kavga sebebi yaratmak.

Ben sarhoş,yolcu sarhoş : Herkesin garip bir tutum içinde bulunduğunu anlatmak için kullanılır.

Beyni sulanmak : Bunamak.

Bıyıkları balta kesmez olmak : Güçlü olmak,kimseden korkmamak

Bızdık : Ufak çocuk

Binin yarısı beş yüz o da ben de yok : Düşünceli kimseleri avutmak için teselli mahiyetinde söylenir.

Bir avuç toprak olmak : Ölmek

Bir çırpıda : O anda

Boşlamak : İlgisiz davranmak,ilgiyi kesmek

Boyunun ölçüsünü almak : Biri tarafından ağzının payı verilmek

Bulanık suda balık avlamak : Karışıklıktan yararlanıp menfaatini kollamak

Burnu kokuyu iyi almak : Her şeyi önceden sezmek

Büyüklük göstermek : Bağışlamak

Büyük söylemek : Övünmek



-C-

Cafer ağanın abdest suyu : Tatsız,tuzsuz

Caka yapmak : Gösteriş yapmak

Cana işlemek : Çok tesir etmek

Can atmak : Çok istemek

Can ciğer : Samimi

Candan yanmış : Adamakıllı tutulmuş

Canı burnuna gelmek : Bir işte çok eziyet ve sıkıntı çekmek

Canını şeytana satmak : Kötü işlerle uğraşmak

Canın sağ olsun : Bir ziyan için söylenen teselli sözü

Ceddine okumak : Soyuna sövmek

Ceffel kalem etmek : Hemen hüküm vermek

Cephe almak : Düşmanca hal takınmak

Cıcığı çıkmak : Çok hırpalanmak

Ciğeri beş para etmez : Değersiz kişi

Cihan alem bilmek : Herkes tarafından bilinmek

Cin fikirli : Çok zeki,açıkgöz

Cumbadak dalmak : Ani olarak girmek,dalmak

Curcuna koparmak : Gürültüyle çevreyi karıştırmak

Curcunaya kalkmak : Kavga ve gürültü çıkarmaya kalkmak



-Ç-


Çabalama kaptan ben gidemem : Boşuna çabalama anlamında.

Çaçaron : Kavgacı,şirret

Çağı geçmek : Yaşlanmak

Çala kalem : Durmaksızın yazarak

Çehresi atmak : Rengi sararmak

Çehre uzatmak : Küsmek,somurtmak

Çek arabanı : Defol anlamında

Çeşnisine bakmak : Lezzetine bakmak

Çevir kazı yanmasın : Sözünü çeviren kimseler için söylenir.

Çıkmaz ayın son çarşambası : Belirsiz ve uzak zaman

Çiğ süt emmiş olmak : Soysuz ve namussuz olmak

Çileden çıkmak : Hiddetlenerek sabrın taşması

Çizmeden yukarı çıkmak : Haddini bilmemek

Çoban kulübesinde padişah rüyası görmek : Durumuna uygun düşmeyen büyük ve olmayacak hayallere kapılmak

Çorbada tuzu bulunmak : Emeği geçmiş olmak

Çömlek hesabı : Baştan savma hesap

Çöpçatan çatmak : Kısmet olmak

Çürük tahtaya basmak : Umduğunu bulamamak,aldanmak



-D-

Dağarcıkta bir şey kalmamak : Her şeyi yitirmek

Dalavere : Oyun,hileli iş

Davulu yarık : Sır saklamayan,önüne gelene içini döken

Dekbaz : Hileci

Demir gibi olmak : Sağlam ve sıhhatte olmak

Devede kulak : Kıyaslanan şeyler arasındaki orantısızlığı belli etmek için kullanılır.

Dırdır etmek : Yerli yersiz söylenip durmak

Dikili ağacı olmamak : Malı mülkü olmamak

Dili çetrefilli olmak : Rahat ve düzgün konuşamamak

Dilini zaptetmek : Konuşmamak

Dişini sökmek : Zararsız hale getirmek

Dokuz doğurmak : Korkudan ve heyecandan bitmek

Dolmaları yutmak : Kanmak,aldanmak

Dostlar alışverişte görsün : Laf olsun diye iş yapanlar için söylenir.
Döner taşım yok,öter kuşum yok : Hiçbir şeye sahip olmamak

Dört dirhem bir çekirdek : Şık giyimli kimse

Dudukuşu : Geveze

Dümen suyundan gitmek : Karşısındakinin huyuna göre davranmak

Dünyaya kazık kakmak : Ölmemek



-E-

Ebussuut Efendi'nin gelini : Eski moda giyinen kadın

Eceline susamak : Tehlikeli işlere girişmek

Edepsizliği gündeliğe takılmak : Edepsizliği alışkanlık haline getirmek

Efendilik yapmak : Saygılı hareket etmek

Efendizadem : Beyim anlamında bir hitap

Eğrisi doğrusuna gelmek : Uygunsuz yapılan işin tesadüfen uyumlu bitmesi

Ekmeği dizinde : Nankör

Elemtere fiş kem gözlere şiş : Nazar değmesin anlamında

Eli çabuk : Tez iş gören

Emeği geçmek : Bir işin yapılmasında yardımcı olmak

Ensesinde boza pişirmek : Çok eziyet çektirmek

Ermeni gelini gibi : Daima kırıtan,süzülen kadınlar için yapılan benzetme

Ervahlarına yuf olsun : Sövgü

Eski çamlar bardak oldu : Şartlar değişti anlamında kullanılır

Eşek hoşaftan ne anlar : Anlayışsız,zevksiz insanlar için söylenir.

Etek belde : Kıvrak ve becerikli

Ev açmak : Ayrı ev tutmak

Eyere de gelir semere de : Bütün işlere yarar anlamında

Ez ez de suyunu iç : Hiç yararı olmayan bir işi tenkit etmek için kullanılır.

Ezilip büzülmek : Aşırı sıkılgan davranmak



-F-

Fahiş faize batakçı müşteri : Benzer kişilikteki insanlar birbirini kolay bulur manasında

Faka basmak : Güç duruma düşmek

Falcı değilim ya : Ben olacağı bilemem anlamında

Fare düşse başı yarılır : Bir yerin yoksulluğunu anlatmak için kullanılır.

Farfara : Ağzında sır tutamayan kimse

Fasulye gibi kendini nimetten saymak : Kendine olduğundan fazla değer vermek

Feleğin çemberinden geçmiş : Tecrübeli,bilmiş

Felekten bir gün çalmak : Eğlenceli bir gün geçirmek

Ferteği çekmek : Kaçmak

Fesat kumkuması : Hep kötülük düşünen

Fıkırdamak : Kesik kesik gülmek

Fıldır fıldır aramak : Israrla ve telaşla aramak

Fırın süpürgesi : Zayıf,uzun boylu kimse

Fincancı katırlarını ürkütmek : Kötü niyetli kişileri ürkütecek hareketlerde bulunmak

Fitil almak : Öfkeyle parlamak

Fol yok yumurta yok : Herhangi bir sebep veya ilişki bulunmaması

Forsu kırılmak : İtibar ve onuru sarsılmak

Fukara babası : Fakirleri kollayan kimse

Fütur getirmek : Umutsuzluğa ve çaresizliğe düşmek



-G-

Gafil baş,düşmana eş : İşlerinde hazırlıksız olan insan her zaman zor duruma düşebilir

Gagasından yakalamak : Zayıf noktasından yakalamak

Gavur ölüsü : Oldukça ağır

Gavurun tembeli keşiş,Müslüman'ın tembeli derviş : Kendini büsbütün ibadete verip,dünyadan elini eteğini çeken kişiler için kinaye yollu söylenir.

Gazali rana : Güzel,hoş ceylan gibi sevgili anlamında

Geçmişi kandilli : Sövgü

Gemi aslanı : Gösterişli,işe yaramayan adam

Geyik etine girmek : Erginleşmek

Gırtlağından kesmek : Yiyecek parasını kısıtlamak

Giderayak : Gitmek üzereyken

Girye bana hande sana : Önce karşısındakini düşünen kimsenin kullandığı bir deyim

Giydirmek : Azarlamak

Gök demir,yer bakır : İmkansızlıklar ve umutsuzluklar içinde bulunuşu anlatır.

Gömlek değiştirmek : Tutum ve görüşlerini değiştirmek

Göründü Sivas'ın bağları : Gerçekleşmesi beklenen bir şeyin ortaya çıktığına dair olanaklar belirdiğinde kullanılır.

Göz nuru dökmek : Yapılan işte göz emeği bulunmak

Güvendiği dağlara kar yağmak : Güveni sarsılmak

[SAVUNANADAM]

-H-

Habbeyi kubbe yapmak : Önemsiz bir şeyi büyütmek

Haber vermek : Bildirmek

Hak getire : Yoktur anlamında

Halep ordaysa arşın burada : Yapacağını yap anlamında sitem

Ham ervah : Kara ruhlu kimse

Hangi peygambere ümmet olacağını şaşırmak : Kimin sözünü ve yolunu tutacağını,ne yapacağını şaşırmak

Hat çekmek : Önemsememek

Hatun : Eski zaman beylerinin,hanımlarına olan hitabı

Haymana öküzü : Hımbıl ve tembel kimse

Hazır mezarın ölüsü : Hep hazıra konmak isteyen tembel kimseler için kullanılır.

Her gün papaz pilav yemez : Hep aynı şeyler yapılamaz

Her işin hakkından gelmek : Her işi başarır olmak

Her tarakta bezi olmak : Her işle ilgili olmak

Hesaptan düşmek : Yok saymak

Hır gür : Kavga

Hiçe saymak : Hiç değer vermemek

Hindi gibi kabarmak : Övünmek,böbürlenmek

Hokka gibi oturmak : Dikilen elbisenin tam üzerine uyması

Hoşbeş etmek : Sohbet etmek

Hödük : Görgüsüz,anlayışsız kimse

Hükümet sürmek : Ülkeyi yönetmek

Hüt dağı gibi şişmek : Karnı şişmek



-I-

Icığını cıcığını sormak : Bütün ayrıntıları öğrenmek

Ikına sıkına : Güçlükle

Ikınıp sıkınmak : İş yapmak için kendini zorlamak

Ilıca ördeği : Sıcağa ve rahata düşkün

Irağı yakın etmek : Güçlükleri ortadan kaldırmak

Irgat gibi çalışmak : Çok çalışmak

Irgat pazarına döndürmek : Bir yeri dağınık ve karışık hale sokmak

Isınmak : 1-Alışmak,2-Sevmek

Isıtıp ısıtıp önüne koymak : Bir konuda ikide bir söz açmak

Iska geçmek : Atlamak

Iskartaya çıkmak : Eskimek

Islak tavuk : Miskin kadın

Islatmak : Dövmek

Işık göstermek : Yol göstermek

Ivır zıvır : Önemsiz şeyler



-İ-

İbibullah sivri külah : Yapayalnız,varlıksız olan kimse

İbiş gibi : Alığa benzer

İcabına bakmak : 1-Gerekeni yapmak,2-Ortadan kaldırmak

İç fırtınasına tutulmak : Morali bozulmak

İç güveysinden hallice : Durumu şöyle böyle

İfrit yardağı : Kötülüğe yardımcı olan

İğne yutmuş : Çok bitkin ve sıkıntılı kişi

İkisini bir kazana koysan kaynamazlar : Birbirine zıt insanları anlatmak için kullanılır.

İki yakası bir yere gelmez : Bir türlü düzene kavuşamaz

İlk göz ağrısı : İlk sevilen

İmana gelmek : Merhamete gelmek

İngiliz tabancası gibi kurulmak : Çalım satmak,kasılmak

İpe un sermek : Gevşemek,bahane uydurup işten kaçınmak

İp korkusunu boynuna almak : Ölümü göze almak

İpliği pazara çıkmak : Herkese rezil olmak

İstemem yan cebime koy : Rüşvet konusunda alay yollu söylenir

İşi sıkışık olmak : İşi çok ve külfetli olmak

İtsiz köye dönmek : Sakinleşmek,tenhalaşmak

İyiden iyiye : Adamakıllı

İyi gün dostu : İyi günlerde ortaya çıkan

İzi belirsiz olmak : İz bırakmadan kaybolmak



-K-

Kabak tadıvermek : Devamlı,ısrarlı bıktırmak

Kabasını almak : Bir yerin temizliğini üstünkörü yapmak

Kaçın kurrası : Birinin hiçbir oyuna gelmeyecek kadar açık göz, akıllı olduğunu anlatmak için kullanılır.

Kağıt üzerinde kalması : Bir anlaşmanın resmiyette kalması,tatbik edilmemesi

Kaleyi içinden fethetmek : Meseleyi karşı taraftan birinin yardımıyla halletmek

Kalp ağrısı : Aşk acısı

Kamburu çıkmak : Çok çalışmış olmak

Kan akıtmak : Kurban kesmek

Kan çanağı gibi : Çok kızarmış

Kan ter içinde kalmak : Çok yorulmak

Kapağı atmak : Gitmek,yerleşmek

Kapısını aşındırmak : Çok gidip gelmek

Kara gün dostu : İnsana sıkıntılı günlerinde yardım eden gerçek dost

Kaşının altında gözün var dememek : Yaptığını beğenmemek,takdir etmemek

Kedi ile harara girmek : Geçimsiz biriyle ortaklık etmek

Kendine yontmak : Karşısındakileri düşünmeden kendi çıkarına göre davranmak

Kıç atmak : Pek istemek

Kınalar yakmak : Çok sevinmek

Kimi kimsesi : Yakınları

Kimseye eyvallah etmemek : Kimseye minnettar kalmamak

Kimya gibi : Az bulunur

Kont gibi : Yakışıklı ve şık giyinmiş

Korkuluk : Gereksiz ve yararsız kimse

Körün istediği bir göz,Allah verdi iki göz : Hayal ettiğinden daha fazlasına kavuşan kişiler için kullanılır.

Kör şeytanın işi yok : Hep aksilikle karşılaşan kişiler tarafından sitem yollu olarak kullanılır
.
Kurdu koyunla barıştırmak : Kötü biriyle saf birini uzlaştırmak

Külçe gibi oturmak : Yorgunlukla çökmek

Kül yutmak : Kandırılmak,oyuna gelmek



-L-

Laçka olmak : Eskimek,işe yaramaz halde olmak

Laf altında kalmamak : Karşısındakinin sözünün altında kalmamak

Laf ebesi : Çok konuşan kimseler için kullanılır.

Lakke yapmak : Başkasının hakkını çalmak

Lala paşa eğlendirmek : Nazik kişileri eğlendirmeye çalışmak

Lamı cimi yok : Bir konu üzerinde itiraz kabul etmediğini bildirmek için kullanılır.

Leb demeden leblebiyi anlamak : Anlayışlı,zeki olmak

Leke sıçratmak : Bulandırmak

Leşini çıkarmak : Kıyasıya dövmek

Leyleği havada görmek : Çok dolaşanlara söylenir

Limoni tabiatlı : Mızmız

Lodosa tutulmuş gibi bocalamak : Ne yapacağını kestirememek

Lokman hekimin ye dediği : Güzel,tatlı şey

Lop yumurta : Kaynamış yumurta

Lügat paralamak : Anlamını bilmediği halde,bilgiç konuşmak

Lülüye gelmek : Aldanmak

Lüpe konmak : Değerli bir şeyi emek harcamadan ele geçirmek


-M-

Maça beyi gibi kurulmak : Saygısızca,kasılarak oturmak

Madrabaz : Çıkarını hileli yollardan sağlayan kimse

Mahalle çocuğu : Eğitimsiz çocuk

Makaraya takmak : Alaya almak

Marsık : Çok esmer kimse

Merak getirmek : Kara sevdaya tutulmak

Meryem Ana kandili gibi : Soluk (belirsiz) anlamında

Meşe odunu : Kaba,anlayışsız adam

Meydan vermek : Fırsat vermek

Mısır'daki sağır sultan bile duydu : Duymayan kalmadı anlamında
Mızrağı çuvala sığdıramamak : Gerçeğin asla saklanamayacağı anlamında kullanılır.

Mis gibi burnunda tütmek : Çok özlemek

Miskinler teknesi : Tembellerin toplandığı yer

Mürai : Art düşünceli kimse

Mürekkebi kurumamak : Daha pek yeni olmak

Mürekkep yalamış : Okuyup,yazmış kimse

Mürüvvetini görmek : İyi ve mutlu günlerini görmek

Müslüman adam : 1-Dindar kişi,2-Doğruluktan ayrılmayankimse

-N-


Nabzını yoklamak : Karşısındakinin ne düşündüğünü anlamaya çalışmak

Nalına mıhına vurmak : Ne yapacağını kestirememek

Namı nişanı kalmamak : Yok olmak,unutulmak

Nanpareye muhtaç olmak : Pek yoksul olmak

Nargile suyu : Tatsız içecek

Nazı geçmek : İsteği geri çevrilmeyen kimse

Ne ala memleket : Uygunsuz yapılan işleri kınamak için söylenir
Neci oluyor : Ne karışıyor anlamında

Nefsine yedirememek : Bir şeyi hazmedememek,kabul etmemek

Nevri dönmek : Çok sinirlenip,bunun yüzünden belli olması

Ne yüzle : Ne cesaretle anlamında

Nispet vermek : Onu üzecek şekilde gösteriş yapmak

Nobran : Kaba,sert,kırıcı(kimse)

Noktası noktasına :

Tastamam

Nuh gemisi : Her çeşit insanın toplandığı yer

Nuh nebiden kalma : Çok eskiden kalma

Nur topu gibi : Güzel,şişman,beyaz (çocuk)

Nur yüzlü : Temiz yüzlü kimse

Nutku tutulmak : Üzüntüden,korkudan konuşamamak

[SAVUNANADAM]

-O-


O bir düşeş : O talih sonucu ele geçirilmiştir anlamında

O gün bugün : O gündenberi

Oh demek : Rahat etmek

Ok gibi ciğerine işledi : Yapılan bir hareketin çok üzmesi

Ok yaydan çıktı : Vazgeçemeyeceği bir işi yapmak

Olmuş armut gibi eline geçmek : Kolaylıkla,yorulmadan elde etmek

Onun ipiyle kuyuya inilmez : Güven olmaz anlamında

Oralı olmamak : Önemsememek

O saat : O anda

O tarakta bezi olmamak : İlişkisi olmamak

Oynak : Hafif meşrep kadın

Oyun etmek : Hile yapmak,aldatmak

Oyunun sakalı bitmek : Bitmiş olayları anlatan bu deyim,genellikle Karagöz oyunlarının sonunda kullanılır.



-Ö-

Öbür dünyayı boylamak : Ölmek

Öfke topuğa çıkmak : Çok öfkelenmek

Öksüz babası : Öksüz ve yoksulları koruyan adam

Öküz boyunduruğa bakar gibi bakmak : İstemeden,mecburen bakmak

Ölçüsünü bildirmek : Haddini bildirmek,cezasını vermek

Ömür adam : Hoşsohbet adam

Önünü almak : Durdurmak

Öp babanın elini : Sürpriz bir durum karşısında yaşanan şaşkınlığı anlatmak için kullanılır

Örümcek kafalı : Eski kafalı,yeniliklere uyum gösteremeyen

Ötmek : Durmadan anlamlı,anlamsız konuşmak

Öve öve göklere çıkarmak : Çok övmek

Öyle başa böyle traş : Alakasız durumları belirtir.

Özü sözü bir : Verdiği sözleri tutan dürüst kimse



-P-

Pabucuna kum dolmak : Engelle karşılaşmak

Paçaları sıvamak : Hazırlanmak

Paha biçmek : Değerini ölçmek

Pancar kesilmek : Mahcup olup kızarmak

Paparayı yemek : Paylanmak,azar işitmek

Paraya para dememek : Kazancı bol olmak

Para peşin kırmızı meşin : Alışverişin peşin olduğunu anlatır

Patentasının altına almak : Egemenliği altına almak

Pestil gibi olmak : Çok yorgun ve halsiz olmak

Peşkeş çekmek : Bir iş yaptırmak için,kendine ait veya başkasına ait bir şeyi hediye etmek

Pılı pırtı : Eski püskü,değersiz eşya

Piç etmek : Bozmak,işe yaramaz hale getirmek

Pişmiş aşa soğuk su katmak : Yapılmakta olan bir işi bozmak

Piyasaya düşmek : 1-Çok bulunur olmak,2-Orta malı olmak

Postal : Düşkün kadın

Put kesilmek : Sessiz ve hareketsiz kalakalmak

Püsküllü bela : Kişinin başını derde sokan kişi veya durum



-R-

Rabbime emanet : Herhangi bir şeyin,kimsenin korumasını tanrıya bırakmak

Rafta kurabiye var ama size göre değil : İşinize yaramaz anlamında

Rahat yüzüne hasret kaldı : Huzursuz olmak,rahat edememek

Ramazan keyfi : Oruç tutanlardaki sinirlilik hali

Rengi atmak : Çok heyecanlanıp solmak,sararmak

Rengi olmamak : Silik olmak

Renk senfonisi : Birbiriyle uyuşan renkler bütünü

Rest çekmek : Kesinlikle kabul etmemek

Rızkını taştan çıkarmak : En zor şartlarda bile geçimini sağlamak

Rufailer karışır : İşin karmaşıklığını anlatır

Ruhu bile duymaz : Yapılan bir işten hiç haberi olmaz anlamında

Ruhuna hitap etmek : Herhangi bir şeyden çok etkilenmek

Rüya gibi : Gelip geçici şeyleri anlatmak için kullanılır

Rüyasında görse hayra yormaz : Olacağına ihtimal vermemek

Rüzgar ekip fırtına biçmek : Yapılan kötülüğe karşı daha büyük kötülüğe uğramak

Rüzgar gelecek delikleri tıkamak : Her türlü tedbiri almak

[SAVUNANADAM]

-S-

Saat gibi : Düzgün çalışan

Saat on bir buçuğu çalmak : Yaşı çok ilerlemek

Sacayak olmak : Üç kişi bir araya gelip çok samimi olmak

Saçı uzun,aklı kısa : Düşüncesiz,aptal

Sağlam ayakkabı değil : Güven duyulacak kimse değil, doğruluğu konusunda şüphe duyulur

Sakala soğan doğramak : 1-Aldatmak,2-hakaret etmek

Saman gibi : Tatsız,tutsuz

Sapı silik : Serseri

Sarı Yahudi : Paraya düşkün kişi

Sazına bülbül koymak : Çok güzel çalmak

Sefalar getirdiniz : Eskiden çok kullanılan,hoş geldiniz sözü

Sel önünden kütük kapmak : Zor bir iş başarmak

Sen sağ ben selamet : Yapacak bir şey kalmamak

Sıtma görmemiş ses : Gür ve kalın sesli

Sidik yarışı : Gerekli gereksiz rekabete girmek

Söyleye söyleye dilimde tüy bitti : Çok öğüt verdiği halde sözü dinlenilmeyen insanların içinde bulunduğu durumu anlatır.

Sütüne havale etmek : Karakterine,insanlık duygusuna bırakmak



-Ş-

Şafak atmak : Korkmak,şaşırmak

Şahbaz : Becerikli ve çevik

Şapa oturmak : Çaresiz kalmak

Şaşkın bakkal : Hesabını şaşıran kimse

Şerbetli : Kötü işler yapmayı huy edinmiş kimse

Şeşi beş görmek : İyi görmemek,yanılmak

Şeytan çekici : Sevimli ve akıllı çocuk

Şeytan diyor ki : İçinden zararlı bir şeyler yap diyen ses

Şifayı kapmak : Hastalanmak

Şimşek gibi : Büyük bir hızla

Şirret karı : Geçimsiz,huysuz,yaygaracı kadın

Şom ağızlı : Kötümser,olayları devamlı kötüye yoran kimse

Şöhreti afakı tutmak : Herkes tarafından bilinir hale gelmek

Şöyle bir bakmak : 1-Üstünkörü,2-İnceler gibi manalı bakmak

Şunu bunu bilmem : Mazeret kabul etmem,özür dinlemem



-T-

Taban çekmek : Gitmek

Tabanvayla gitmek : Yürümek

Tadını kaçırmak : Zevkini bozmak

Takıp takıştırmak : Çok süslenmek

Talihi yar olmak : Şansı yardım etmek

Tantuna gitmek : 1-Öldürülmek,2-Belaya uğramak

Tasamın on beşi : Umrumda değil anlamında

Taş yağar,kıyamet kopar : Felaketli,korkunç zaman

Taş yürekli : Acıması olmayan kimse

Tavşan boku : Ne faydası,ne de zararı olan kimse

Tebeşire peynir bakışlı : İyi göremeyen,şaşı

Tencere yuvarlanmış,kapağını bulmuş : Birbirine uygun,eşit şeyleri anlatmak için kullanılır.

Tiği teber şahı levent : Her şeyini tüketmiş kimseleri anlatmak için söylenir.

Tosunum : Gürbüz kimseler için kullanılır

Tut kelin perçeminden : Boşuna uğraşma,onda yok anlamında…

Tüy dikmek : Kötü bir durumu daha çok kötüleştirecek harekette bulunmak

[SAVUNANADAM]

-U-

Ucu dokunmak : Herhangi bir işten zarar görmek

Uç vermek : Görünmek,yetişmek,belirmek

Ufağını tefeğini toplamak : Kendine ait ne varsa toplamak

Ufuk açılmak : Yeni imkanlar belirmek

Ulan : Nefret,öfke ifade eden bir hitap şekli

Ulu orta konuşmak : Düşünmeden söylemek,rastgele söylemek

Ununu elemiş eleğini duvara asmış : Yapacağını yapmış

Utandınsa yüzüne kalbur tut : Utanmanın gereksizliğini anlatır

Uyku ölümün kardeşidir : Uyuyan kimsenin dünya ile ilgisi kesilir. Olup bitenden haberi olmaz.

Uzağı görmek : Bir işin sonucunu,nasıl gelişeceğini önceden tahmin edebilmek.Tedbirli hareket etmek.

Uzun boylu : Ayrıntıları hesap ederek,etraflıca düşünmek.

Uzun uzadıya : Çok ayrıntılı olarak

Uzun yaşın ahiri ölüm : Ne kadar uzun yaşanırsa yaşansın,bütün canlılar bir gün mutlak
öleceklerdir



-Ü-

Ücüğünden cücüğüne : Bütün yönleriyle

Üç aşağı,beş yukarı : Belirlenmiş bir sayıdan biraz fazla veya biraz az olarak

Üçe beşe bakmamak : Çok fazla pazarlık etmeden alışveriş yapmak

Ümidi boşa çıkmamak : Beklediğini,umduğunu bulmak

Üsküdar dolmuşu gibi birbirinin üzerine : Çok kalabalık yer

Üst perdeden başlamak : Ağzını bozmak

Üstünde durmak : Israr etmek

Üstüne almak : Ödev olarak kabul etmek,bilmek

Üstüne basmak : Konuya değinmek

Üstüne varmak : Öfkelendirecek söz veya harekette ısrar etmek

Üstüne vurmak : Eklemek

Üstünüze iyilik sağlık : Hastalıkla ilgili konuşurken söylenir

Üvey evlat muamelesi görmek : Ayrı ve hor görülmek

Üzerine tuz biber ekmek : Bir kimsenin acısını fazlalaştıracak, derdini derinleştirecek davranışlarda bulunmak

Üzerinize afiyet : Ben hastayım.Sizi etkilememesini dilerim.

Üzüm üzüm üzülmek : Çok üzülmek

Üzüm yemek değil,bekçi dövmek : Önemli işler dururken vakit öldüren kişiler için kullanılır.



-V-

Vadesi gelmek : Ömrünün sonuna gelmek

Vakit geçirmek : Gereksiz işlerle uğraşmak

Vakit nakittir : Zaman en değerli varlığımızdır

Vara yoğa karışmak : Her şeye karışmak

Vardığın yer körse,sen de gözünü kapa : İnsanlar,çevresindekiler ile iyi ilişkiler kurmak isterlerse onlara uymak zorundadırlar

Var kuvveti pazuya vermek : Kolunun kuvvetine güvenmek.

Vebali boynuna : Günahı ona ait anlamında

Veledizina : Babası belli olmayan

Verilmiş sadakası olmak : Bir belayı,kazayı zarar görmeden atlatmak

Vık dedirtmemek : Ses bile çıkarttırmamak

Vız gelip tırıs gitmek : Hiç aldırmamak

Vız gelmek : Önemsiz görünmek,aldırış etmemek

Vidin kalesi gibi metin olmak : Dayanıklı ve sabırlı olmak

Voli vurmak : Vurgun vurmak

Voyvoda kesilmek : Zalim olmak.

Vur abalıya : Sessiz ve sakin kimselere yapılan zulüm ve haksızlığı belirtmek için kullanılır.

Vur patlasın çal oynasın : Büyük eğlenceler için söylenir.

Vurucu güç : Çok etkili silahlarla donatıldığı için savaş gücü yüksek askeri birlik

Vuslat kıyamete kalmak : Kavuşma ümidi olmamak

Vücuda getirmek : Var etmek

Vücudunu ortadan kaldırmak : Öldürmek



-Y-

Yabana atmak : Dikkate almamak

Yabana söylemek : Saçma ve yersiz konuşmak

Ya bu deveyi gütmeli,ya bu diyardan gitmeli : Mecburi durumlarda bir işin mutlaka yapılması gerektiğini belirtmek için söylenir.

Ya devlet başa,ya kuzgun leşe : Büyük bir zafer için her tehlikenin, hatta ölümün bile göze alındığını belirtir.

Yağmur olsa kimsenin tarlasına yağmaz : Kimseye faydası ve yardımı yoktur anlamında.

Ya herro,ya merro : Seçim yapılması gereken durumlarda söylenir.

Yahudi pazarlığı : Kıyasıya yapılan pazarlık

Yakadan geçirmek : Evlat edinmek

Yaka paça : Hırpalayarak

Yalancı pehlivan : Sözde kahraman

Yalova kaymakamı : Değersiz olduğu halde çalım satan kişilere söylenir.

Yangın var diye bağırmak : Bir şeyden çok bıkmak,bezmek

Yaptığını bilmemek : Aklı başında olmamak

Yediği naneyi kokutmak : Uygunsuzluğunu ortaya koymak

Yel kayadan ne alır : İmkansız bir durumu belirtmek için kullanılır.

Yıldırım gibi : Büyük bir hızla.

Yıldızı parlamak : Şans yüzüne gülmek

Yiyip bitirmek : 1-Onmaz hale getirmek, 2-Devamlı eziyet etmek

Yobaz : Kaba,sofu.

Yolu düşmek : Bir rastlantı sonucu gelmek.

Yosma : Güzel ve süslü kadın

Yuf ervahına : Lanet olsun anlamındaki bir karşı çıkma sözü.

Yüreği geniş olmak : Gamsız olmak,her şeyi kaldırabilmek

Yürekte var,elde yok : Yetenekli olup,imkansızlıklar yüzünden bunu geliştiremeyen insanlar için söylenir.

Yüz yüze gelmek : Karşılaşmak



-Z-

Zahmet çekmek : Eziyet ve yorgunluğa düşmek

Zahmet etmek : Yorulmak.

Zartalos : Yellenmek

Zebunu olmak : Birine çok düşkün olmak

Zehir etmek : Tadını kaçırmak

Zehir zemberek : Çok acı

Zembereği boşanmak : Uzun uzun gülmek

Zerre kadar : Yok denecek kadar

Zevahiri kurtarmak : Bir işi yarım yamalak yapıp eleştiri almamak

Zeval bulmak : Yok olmak.

Zıvanadan çıkmak : Çok öfkelenmek

Zihne dank etmek : Uzun zamandır anlaşılamayan bir şeyi,herhangi bir olayın araya girmesiyle birdenbire anlamak

Zil gibi : Parasız ve aç

Zilleri takıp oynamak : Çok sevinmek

Zilsiz oynamak : Çok sevinmek

Zokayı yutmak : Aldatılmak

Zurnacının karşısında limon yemek : Uygunsuz bir davranışta bulunarak,çalışamaz hale getirmek

Zurnayı biz çaldık,parsayı o topladı : Haksızlık edip hazıra konanlar için söylenir.

Züğürt tesellisi : Boş,yersiz avutma

Zümrüt gibi : Yemyeşil