[agdesksehir]

Mehmet Efendi’nin Sudan Seyahatnamesi
Mehmet Efendi'nin Sudan seyahati, Mısır Prensi Yusuf Kemal avlanmaya olan merakıyla başlıyor


Esra Çifçi-Dünya Bülteni / Tarih Servisi


"Sen daima hane ve dükkanının içinde merhun ve mahsur kaldıkça ey fikri ham olan kimse! Asla adama olamazsın.Cihanı faniden gitmezden evvel git Cihanı seyrü temaşa et.” (Sadi)

Mısır Prensi Yusuf Kemal avlanmaya olan büyük merakı ve özellikle vahşi hayvanları avlamayı sevmesi sebebiyle Nil nehri kenarındaki Mısır ve Sudan ormanlarına Seyahat etmek ve buralarda avlanmak ister bu sebeple yanına bir de heyet alarak 3 aylık bir seyahate çıkarlar.

Bu heyet içerisinde bulunan Mihri Mehmet Efendi 3 aylık bu süre zarfında Mısır’dan başlayarak Sudan ve hatta Sudan’ın yamyam kabilelerinin ikamet ettiği bölgelere kadar uzayan seyahatini kaleme alarak 400 sayfalık eseri meydana getirir.

Seyahatname Mısır ve Sudan’ın halkını, halkın yaşayış tarzını,örf ve adetlerini ,tarihini,iklim ve coğrafyasını,servet kaynaklarını,firavunlardan itibaren yönetim şekillerini,Mısırdaki Piramitleri ve daha bir çok konuyu yazar gerek kendi müşahedesi ve gerekse kitabında da kaynak olarak gösterdiği tarih kitapları ve seyahatnamelerden esinlenerek hiçbir ayrıntıyı geçmeden çok kıymetli bilgileri okuyucularına arz etmiştir.



Mısır da bulunan halkın ırkları ve bu ırklara göre toplumda meydana gelmiş sınıflar incelendiği özellikle Sudanlılar ve Nil Nehri kıyılarında yaşayan yamyam ismi ile tanınan ilkel kabileler hakkındaki malumatların bulunması bu eserin değerini artırmaktadır.

Dinka lisanından alınmış bir tabir olan “yam yam “ kelimesinin aslı “yemek” anlamına gelen “niyam niyam”dır.Bu ilkel kabilelere niyam niyam ismin verilmesi ise insan eti yemelerinden kaynaklanmaktadır. Kendilerine verdikleri isim ise “Zenday” olduğunu belirten yazarımız

Prens Yusuf Kemal Nil nehrinde gezinirken vapuru bir ormanın kenarında durdurduğunu ve ava çıktığını, Prensin bu bölgelerde olduğunu öğrenen “Şelek” unvanlı bir yamyam kabilenin Prensi görmek ve onu karşılamak için Vapurun olduğu bölgeye girdiklerini , İlk olarak yamyamlarla burada karşılaştığını ifade etmektedir. Onlarla çeşitli mülakatlar yaparak haklarında kıymetli malumatlar elde etmiş ve bunlara seyahatnamesinde geniş yer vermiştir.

Zenday’lar tek bir kabileden oluşmayıp farklı farklı kolları bu bölgelerde mevcut olmasına rağmen gelenek ve göreneklerinde ve dış görünümlerinde farklılıkların bulunduğunu, süslenmeye büyük merakları olan bu kabilelerin insanlarını birbirinden ayırmanın en kolay yolunun saç şekilleri olduğunu belirten Mihri Mehmet Efendi güzellik için bu kabilelerden bazılarının dudaklarını kestiklerini,bazılarının kulak,boyun ve dudaklarına halkalar taktıklarını ,boyunlarının uzun ve ince olması için boyuna takılan bu halkaların boğulma ve ölüm tehlikesine sebebiyet vermesine rağmen bunlardan vazgeçmediklerini anlatmaktadır.

Giyim kuşamları, evlilikleri, ölüm törenleri,müziğin hayatlarındaki yeri gibi bir çok örf ve adetlerine yer verilmiş olan eserde dini inançları ve kehanetleri de ilgi çekicidir.

Cadı ve gulyabani gibi inançları olan bu ilkel kabilelerin bir çok kehanetleri de mevcuttur. Örneğin bir savaşa girecekleri zaman Nebci ismini verdikleri kırmızı ağaçtan çıkardıkları yağı bir tavuğa içirirler ve eğer tavuk ölürse bunu mağlup olacaklarına yaşarsa galip geleceklerine delalet saydıkları bilgileri yer almakla beraber bunlar hakkında bir çok açıklama mevcuttur.

Bu kabilelerin yakınlarındaki Müslüman Nübyelilere (nubular ) büyük saygı gösteren yamyam kabileler onlardan duydukları bazı dini terimleri kendileri de kullandıklarını ve yine onlardan gördükleri bazı ibadet şekillerini de taklit ettiklerini bildiren Mihri Mehmet Efendi bu kabilelere İslamı anlatacak kimse yokken gerek bu kabileler üzerinde ve Gerekse Sudan halkı üzerinde Protestan papazların faaliyetlerini de anlatmaktadır.Papazların o dönemde bu bölgelerdeki küçük çocukları kendi ülkelerine götürerek papazlık eğitimi ile yetiştirdikten sonra Sudan’a geri getirip halkı Hıristiyanlaştırmaya çalıştıklarında bizzat şahit olduğu ifadeleri bulunmakta eserde.

Kısacası bu seyahatname okuyucusuna farklı iklimlerden ve farklı coğrafyalardan birbirinden ilginç ve güzel bilgiler sunmaktadır.


Sudan seyahatnamesi, Ahmed İhsan ve Şürekası Matbaası ,İstanbul,1908,396 sayfa.